Wednesday, 27 April 2011

Eerste Noorse Winter (Review)

De winter in Norge, is iets waar de meeste emigranten tegenop zien.
Daarom zet ik even mijn ervaringen in die eerste winter hier op een rij:


LocateZuid Noorwegen, Telemark, Drangedal.

Winterbanden
Het moment dat het glad wordt is een beetje lastig in te schatten. Feit is dat je de winterbanden onder de auto moet hebben zitten als je bij die plotselinge gladheid nog veilig over de weg wil gaan. Zelf heb ik de eerste weersvoorspelling inzake 'sneeuw' aangegrepen om de boel te vervangen. Ook in dit geval is het een kwestie van 'liever te vroeg, dan te laat', de gewone winterbanden slijten niet bijzonder hard. Met spijkerbanden is het een ander verhaal, die slijten ongetwijfeld relatief hard op asfalt! Misschien niet zo erg op het rechte stuk, maar als je op snelheid door bochten gaat!

De keus voor spijkers of geen spijkers; de gewone winterbanden zijn mij prima bevallen! De spijkerbanden hebben in nieuwstaat meer grip, maar als ze slijten... vul maar in! Ik zal de spijkerbanden dan ook niet adviseren boven de normale winterband. Het is ook ietwat afhankelijk van de weg die je moet gaan; woon je aan een vrij stijle oprijlaan, dan is dat makkelijker te doen met een spijkerband. 

Na de winter zal je op een bepaald moment weer moeten wisselen naar zomerbanden. Ook dat is weer inschatten, en afhankelijk van de lange termijn weersvoorspelling. Voor Drangedal denk ik dat gesteld kan worden dat niemand meer met winterbanden rijdt na half april. Een setje winterbanden (excl. velg) kostte mij 3000 kr. ( 375 euro).


Sneeuw
Hier in Sør Norge is het gebruikelijk dat er aan het eind van de winter een pak sneeuw ligt van ongeveer 100 cm (samengepakt). Deze hoeveelheid komt geleidelijk met 5-20 cm per sneeuwbui (losse sneeuw). Ik heb wel eens horen vertellen dat men 50 cm per nacht kreeg, maar dat zal niet voor Drangedal gelden, denk ik.
Het smelten gaat tegen april vrij rap omdat de zon meer kracht krijgt en de dagtemperaturen makkelijk op de 15-20 graden komen. In 2011 heb ik geconstateerd dat het smelten van 6 maart tot 7 april duurde. Daarna was op een paar hoopjes na het meeste toch wel verdwenen. 


Koud
Het is hier volgens de thermometer best koud, echter het voelt minder extreem. Dat komt mede doordat de luchtvochtigheid hier laag is in de winter, en omdat het niet of nauwelijks waait. Het bewijs voor die lage luchtvochtigheid is dat je zeldzaam waterdamp ziet bij het uitademen. Het is zo 'normaal' dat het je ineens opvalt als er op bepaalde dagen wél damp te zien is bij het uitademen! De gevoelstemperatuur is bij -25, niet als 'berekoud' te omschrijven! Waarschijnlijk moet je het gewoon een keer meegemaakt hebben om het te geloven. Ook schijnt de zon in de winter vrij vaak, waardoor het gewoon lekker is om bij -25 buiten te lopen of te zitten. Als de wind toeneemt, wordt het iets kouder, maar nog steeds niet zo dat ik zou spreken over een 'strenge' wintertemperaturen. -15 in Nederland krijgt een label van 'streng', en in mijn herinnering is dat ook terecht! Hier heb ik het zeldzaam echt 'koud' gehad. Zelfs op mijn werk op de ski-piste, waarbij ik de hele dag buiten stond zonder veel beweging, heb ik het zeldzaam koud gehad! De handen en voeten, ja die hebben het meeste last. Vooral als het gaat dooien krijg je last van koude voeten, en dat komt waarschijnlijk omdat het verdampen van het water op de schoen, er warmte aan onttrekt.   

Bevriezing leidingen
In de winter verwarm je niet elke kamer, en zeker in de kelder is het niet gebruikelijk om te verwarmen. Als door die kelder waterleidingen lopen, is het echter wel verstandig om de temperatuur aldaar in de gaten te houden! Ik heb in deze winter een keer de warmwaterleiding bevroren gehad, en dat is lastig douchen! De leiding ontdooit niet als je de ruimtetemperatuur verhoogt, dat vergt tijd! De verfbrander is een veilig en afdoende hulpmiddel in dezen! Je verhit de kopere buizen geleidelijk, en mogelijk klop je ook nog even met een kleine hamer op de pijp om het ijs erin te laten breken. Na een uurtje had ik weer water. Ook hierbij is geduld een schone zaak; smelten heeft wat tijd nodig! Ik had verhit, maar zag geen resultaat, dus ging ik in de andere kelder kijken of daar wellicht de oorzaak van bevriezing lag. Toen ik daar stond, hoorde ik ineens dat het water ging stromen! NB Het is dus wel van belang dat je de kraan aan het eind van de leiding openzet! 


Warmte in huis
De huizen zijn goed geïsoleerd, en zelfs het oude huis waar ik in woonde was wat dat betreft okay. De warmte blijft binnen lang hangen, en dat moet je ook in je voordeel gebruiken. Warmte aan het huis toevoegen bij wijze van investering. Laat je namelijk het huis afkoelen, dan krijg je het maar langzaam weer op temperatuur. Mogelijk lijkt het raar (en verspilling van hout) om vlak voor je naar bed gaat nog de kachel vol te gooien met houtblokken, maar het zorgt ervoor dat je de volgende ochtend met een redelijke temperatuur de kamer weer in kan stappen. Met vijf houtblokken kan ik de kamer binnen een uur op 25 graden krijgen ook al vriest het buiten 20 graden! en het duurt toch wel iets van zes uur voor het weer tot 19 graden is gezakt.
Zelf heb ik aardig wat met elektrische verwarming gedaan deze winter, hierdoor kwam de temperatuur nooit lager dan 15 graden. Zonder die extra's moet je rekenen op een paar graden lager. Met alleen hout ga je het sowieso niet redden, omdat die de slaapkamers waarschijnlijk niet verwarmt. Daar stond bij mij de plaat dan ook altijd aan met de thermostaat op 13 graden, wat een afdoende verwarming gaf. Het was er nooit onbehaaglijk koud, met rond de 10 graden gewoon gezond 'fris' 
Als je in de winter het huis langer dan 24 uur alleen laat, zorg er dan voor dat de warmeplaten voldoende aan staan! Na een aantal dagen afwezigheid kwam ik in een huis die afgekoeld was tot 5 graden! Bij dit soort temperaturen gaat de koekast en dus het vriesvak uit waardoor je spullen ontdooien! Hou daar goed rekening mee! Enne, is het kouder dan -20... bij voorkeur niet langer dan een dag van huis!! Als de elektra uitvalt, bevriest alles en met een beetje pech heb je meteen of na verloop van tijd lekkage! 


Bevroren ramen
In een oud huis zijn de ramen niet luchtdicht afgesloten. Men heeft hier middels twee ramen, dubbel glas, waartussen vocht ophoopt. Dit bevriest in de winter tot prachtige ijsbloemen! Net als met echte bloemen blijven ook deze 'groeien' waardoor je op een bepaald moment bijna niet meer door de ramen kan kijken. Dit probleem had ik op de matig verwarmde bovenverdieping, op de benedenverdieping was het waarschijnlijk warm genoeg om het vocht kwijt te raken. Soms zette ik de binnenramen een tijdje open in de hoop de boel droog te krijgen, maar in de nacht bevroor het weer helemaal dicht!
Het bevriezen van de autoruiten is een dagelijks probleem! Als je niet beschikt over een garage, moet je de ramen elke avond afdekken. Doe je dat niet... sta je elke ochtend ijs te schrappen. Soms zit het er zó dik op dat het schrappen gewoon niet lukt, en zal de verwarming van de auto de boel moeten ontdooien. Dit in combi met het inspuiten met antivries. De antivries werkte trouwens goed voor het ontdooien, maar tijdens het rijden is het niet aan te raden! Het bevriest echt op je ruit, en voor je het weet heb je geen zicht meer! Goed schoonschrappen is het devies. De verwarming van de auto moet tijdens het rijden de rest doen. Normaliter startte ik de auto vlak voor het schrappen, en ging de verwarming meteen vol aan.    

Gladde Wegen
De toestand van het wegdek is een constant aandachtspunt in de winter! Voorzichtigheid is te allen tijde geboden! Je kan nog zulke goede banden hebben, het blijft glad! En de bocht die je gisteren nog makkelijk met 60 km/uur kon nemen, is vandaag mogelijk ineens een ijsbaan!
Als je gewend raakt aan het rijden op gladde wegen, is elke omstandigheid slechts een variatie. IJsel op de wegen bijvoorbeeld, maakt het een beetje gladder, maar niet onoverkomelijk. Je past gevoelsmatig je snelheid aan, en houdt daardoor constant controle over het glijdende voertuig. Bij sneeuw glijdt je ook dikwijls, dus niets nieuws!
Elke bocht is in welke omstandigheid dan ook met 40 km/uur te nemen. Het is daarnaast een ongeschreven regel dat men niet sneller rijdt dan 70 km/uur. De uitzondering op de regel moet maar zien dat hij veilig thuiskomt!
Ik nam deze winter dagelijks bij verschillende omstandigheden een bepaalde bocht met 40 km/uur, en nu het weer lente is, neem ik hem met slechts 55 km/uur! Dat zegt iets over de controle die je kan hebben met goede winterbanden!
Hier in Drangedal wordt geen zout op de wegen gestrooid. Dat heeft meen ik te maken met het feit dat zout niet meer werkt onder de 20 minusgraden. Hier wordt de sneeuw dus van de wegen geschoven, of met een sneeuwfrees ervan af geschraapt. Bij ijsel of opvriezing wordt de avond eerder met zand gestrooid. Een prima middel in min optiek! Op de weg naar Skien kom je op de grens waar men pekel strooit. Het kan aan mij liggen maar ik heb daar meer last gehad van mindere controle! In elke bocht lijk je een stukje verder te glijden dan je in gedachten had. Niet gevaarlijk, maar wel vervelend! Ik merkte dan ook dat ik daar minder snel reed. Vervolgens zag ik anderen rijden alsof er niets aan de hand was... waarschijnlijk zijn ze het gewend, en zullen de rollen omgekeerd zijn als ze Drangedal binnenrijden...hahaha  
De wegen vertonen op de ongepekelde wegen sporen van de banden, en dat is iets waar je aan moet wennen. Om niet te zeggen dat je het spoor moet volgen. Volgens mij is dat ook nog eens prettig want, het spoor zal je in een bocht een beetje helpen, terwijl een pekelweg totaal geen weerstand zal bieden als je eenmaal gaat glijden!
Ik heb trouwens in deze winter slechts één keer gehad dat ik de controle een fractie van een seconde even kwijt was. De achterkant van de auto kwam iets opzij, maar was ook weer even snel in lijn gebracht.
Of moet ik de eerste keren doorglijden bij het remmen op besneeuwd wegdek ook meerekenen? 
Stoppen is namelijk het probleem bij gladheid! Als je weet dat je een kruispunt of afslag nadert, zal je er bijna kruipend heen moeten rollen, en terugschakelen naar zijn één. Remmen moet gedoseerd gebeuren, want geblokkerde wielen hebben NUL grip! Wat dat betreft is pekel weer fijner, want daarop is het tot stilstand komen en afremmen eenvoudiger.
NB ik moet nog even uitdrukkelijk een mogelijk misverstand uit de wereld helpen: een winterband (met of zonder spijkers) biedt je geen weggedrag alsof er geen gladheid is. Het biedt slechts gecontroleerde omstandigheden. Je zal dan ook moeten wennen aan het feit dat je constant een beetje glijdt, en dat dit niet erg is.  

Overstroming
Als de sneeuw in maart eenmaal gaat smeten komt er water op de weg. Door wéér die 'droge' lucht, is dat water de volgende ochtend alweer verdwenen. In het begin van de avond is het even spannend, want dat bevriest dat staande water, en is het weer even veel gladder dan eerder op de dag!
Het smeltwater kan niet altijd zijn weg vinden, soms omdat er een afvoer vol met ijs zit, of soms gewoon omdat het teveel water is om afgevoerd te kunnen worden. Hierdoor gaat het water op zoek naar de weg van de minste weerstand, wat vaak over de weg betekent! Dat kan voor weggebruikers soms voor verrassingen zorgen! Op het droge stuk asfalt wordt er weer snelheid gemaakt, en dat plots net na de bocht een overstroming! In de ankers en proberen om aquaplaning te voorkomen. Ook nu geldt weer, hou je kop erbij en laat je niet verrassen door omstandigheden die je zou 'kunnen' verwachten.
Omdat de zon steeds krachtiger wordt en op het zwarte asfalt schijnt, smelt de sneeuw aan de rand van de weg het eerste weg; de weg wordt steeds breder! Dat is fijn want daardoor kan het smeltwater in de grond van de berm verdwijnen, en is het opvriezen verleden tijd. 

Donkere Dagen (Mørketid)
De donkerte in de winter is hier niet veel anders dan in Nederland. Of toch wel, want door de sneeuw is het nooit helemaal donker! En als de zon erop schijnt... heerlijk!
Waar ik woon staan in alle windrichtingen wel een aantal bergen alwaar de zon in de winter niet, of maar net overheen kan komen (sorry... antropomorfisch gezien...hahaha). Voor mezelf maak ik de vergelijking met de situatie in de stad waar er aan alle kanten flats het zonlicht wegnemen! Dus ja, zo verschillend is het dus óók op dat vlak niet. 
Vergeleken met NL is het hier iets eerder donker en iets later licht, en dat is waarschijnlijk niet meer dan 30 minuten in de ochtend en 30 minuten in de middag. Nee niets om je druk over te maken!
Bij de keuze voor je woning moet je de zonnestand wel mee laten tellen als je dat van belang vindt. Zelf heb ik het bij mijn nieuwe huis als minpuntje geaccepteerd. Waarschijnlijk zal de zon er een week of tien niet op het huis schijnen. Hoe ik dat ga ervaren weet ik volgend jaar te vertellen. Ik voorzie geen problemen, want je kan immers altijd daarheen waar de zon schijnt! Op mijn werk op Gautefall bijvoorbeeld, daar zal ik waarschijnlijk weer dagelijks in de zon staan!  

Startproblemen

Ik had problemen bij starten bij meer dan -20 gr, maar dat kwam door kapotte gloeipluggen van mijn dieselmotor. In principe moet elke motor bij deze omstandigheden gestart kunnen worden. De accu's van Noorse auto's hebben een accu met een grotere capaciteit, waardoor leeg raken niet zo snel zal gebeuren.
Mocht het toch zijn dat de auto moeite heeft bij het starten: niet forceren! Schakel eerst kort de koplampen aan om de accu op te warmen. De lampen gaan bij Noorse auto's automatisch aan als je contact maakt, en uit terwijl je start. Schakel alle elementen die stroom verbruiken uit (bv. verwarming) en duw het koppelingspedaal in (ook al staat de pook in vrije stand). Laat de startmotor niet te lang draaien (5-7 sec). Herhaald kort starten is beter omdat het de accu spaart. 

Tot slot
Zet bij nachtvorst de auto niet op de handrem, maar in de eerste versnelling! Met vastgevroren remmen draaien wielen zeer lastig!!!

Ik durf niet te stellen dat ik alles heb aangehaald, maar ik kom een heel eind denk ik. 


-